Tag Archief: vervalsingen

IX. Natuurdruk in de USA: Pastorius, Breintnall en Franklin

pastorius

M. Pexenfelder S.J., ‘Apparatus eruditionis’. In de marges van zijn exemplaar voegde Francis Pastorius natuurdrukken van bladeren en bloemen toe. [dubbelklik op de afbeeldingen voor een vergroting]

Vanuit Duitsland kwam de natuurdruk ook in de Verenigde Staten terecht. Waarschijnlijk was het Francis Daniel Pastorius, een Duitse advocaat, die de techniek in de VS introduceerde. Op verzoek van een groep Duitse emigranten stichtte hij in 1683 Germantown (bij Philadelphia) in Pennsylvania. Dit was de thuishaven van de eerste ‘Pennsylvania Dutch’. Pastorius was in 1688 de allereerste in de VS die een petitie schreef voor de afschaffing van de slavernij. Zelf maakte hij natuurdrukken in de marge van zijn eigen exemplaar van ‘Apparatus eruditionis’(1670). Dit was het Latijnse leerboek dat werd geschreven door Michael Pexenfelder S.J. in de vorm van een driedelige encyclopedie. Deze was bedoeld om studenten via de directe methode Latijn te leren. In de tekst van het hoofdstuk dat gaat over typografie voegde Pastorius onderaan in de marge een opmerking toe over de mogelijkheid om planten af te drukken. De rest van de marges van de twee opengeslagen pagina’s vulde hij met tweezijdige afdrukken van een negental planten en bloemen. In de resterende ruimte op de tweede pagina drukte hij nog vier bladeren af.

breintnall

Twee dubbele pagina’s uit een voorbeeldboek met natuurdruk van Joseph Breintnall.

Een jongere tijdgenoot van Pastorius, Joseph Breintnall, leerde waarschijnlijk door hem de natuurdruk kennen. Hij was de eerste secretaris van de Library Company of Philadelphia, die in 1731 door drukker, uitvinder en politicus Benjamin Franklin samen met anderen werd opgericht. Voor deze vereniging maakte Breintnall onder meer een aantal voorbeeldboeken (1731-42) met natuurdruk, bestemd voor botanici.

breintnall_rattlesnake_herb

Natuurdruk van een blad van Solidago canadensis in de Poor Richard’s Almanack van 1737

In 1737 schreef Breintnall een artikel over ‘Rattlesnake Herb’ voor Benjamin Franklin’s ‘Poor Richard’s Almanack’ (pag. 4-5) van 1737. Dit was een zeer succesvolle publicatie met een oplage van 10.000 exemplaren. Voor de afbeelding van een blad van deze plant maakte Franklin een cliché door een blad dat op een dun weefsel werd geplakt af te drukken in (waarschijnlijk) een gipsmengsel, waarvan eerst een contramal en vervolgens een afgietsel in lettermetaal werd gemaakt. Volgens de tekst betrof het ‘een soort guldenroede’; op de afbeelding afgaand is het Solidago canadensis, die lijkt op de Europese soort S. virgaurea, Echte guldenroede. Het is zeker niet Calathea crotalifera, zoals R. Cave in Impressions of Nature vermoedde.

Benjamin_Franklin_nature_printed_55_dollar_back_1779

Biljet van $ 55 uit 1779 van de staat Pennsylvania met natuurdruk van bladeren

De techniek die voor deze eerste natuurdruk in grote oplagen door Franklin werd ontwikkeld leidde ertoe dat hij in 1739 voor Pennsylvania de eerste bankbiljetten met bladafdrukken ding drukken: volgens hem een perfecte manier om vervalsingen te voorkomen. Deze druktechniek werd zeker tot in 1779 toegepast. Op de afbeelding is rechts een salieblad te zien, het blad links is niet zo gauw thuis te brengen. De afdruk van het onderliggende weefsel is duidelijk zichtbaar.